Τρίτη, 9 Ιουλίου 2013

Νομιμοποιείται ο αντισημιτισμός, στην Ελλάδα; (Για τον Σάββα Μιχαήλ)




Ένας Εβραίος μαρξιστής σύρεται στα δικαστήρια, κατηγορούμενος για «συκοφαντική δυσφήμηση» από τους ναζί. Είμαστε στην Γερμανία του 1933; Καθόλου: Βρισκόμαστε στη «δημοκρατική» (με πολλά εισαγωγικά) Ελλάδα του 2013. Ο εν λόγω κατηγορούμενος είναι ο Σάββας Μιχαήλ, λαμπρός διανοούμενος και ηγέτης μίας εκ των οργανώσεων της ελληνικής επαναστατικής μαρξιστικής Αριστεράς.


του Μικαέλ Λεβί


Ο Σάββας Μιχαήλ  είναι ένας  εξαιρετικά ασυνήθιστος και  αντικομφορμιστής στοχαστής. Ελληνοεβραίος αντι-σιωνιστής και διεθνιστής, είναι συγγραφέας ενός σημαντικού αλλά αταξινόμητου έργου, που ασχολείται με την λογοτεχνία, τη φιλοσοφία και την ταξική πάλη ενώ διακρίνεται για την πρωτοτυπία και τον δυναμισμό των απόψεών του. Το πρώτο που εντυπωσιάζει τον αναγνώστη στα γραπτά του είναι η  τεράστια κουλτούρα του: ο συγγραφέας γνωρίζει καλά  την Αγία Γραφή, το Ταλμούδ, την Καμπάλα, το αρχαίο ελληνικό θέατρο, την ευρωπαϊκή λογοτεχνία, τη σύγχρονη γαλλική φιλοσοφία, τη  νεοελληνική ποίηση, τον Χέγκελ και τον Μαρξ  –για να μην αναφέρουμε τον Τρότσκι, που αποτελεί την κύρια πολιτική πυξίδα του– ενώ  μπορούμε να προσθέσουμε ακόμα πολλά σε αυτό τον μακρύ κατάλογο.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της σκέψης του είναι η προσπάθεια επανερμηνείας του μαρξισμού και της επαναστατικής θεωρίας υπό το φως του  μεσσιανικού και του ιουδαϊκού μυστικισμού –και το αντίστροφο. Πρόκειται για μια παράδοξη και επινοητική προσέγγιση –όπως αυτή του  Ερνστ Μπλοχ και του  Βάλτερ  Μπένγιαμιν, δύο από τους αγαπημένους συγγραφείς του –που διερευνά   τον θρησκευτικό αθεϊσμό, ή, αν θέλετε, τον κοσμικό μεσσιανισμό.

Αυτός ο προβληματισμός αντιμετωπίζεται για πρώτη φορά ως κεντρικό θέμα σε μια αξιόλογη συλλογή από δοκίμια που δημοσιεύθηκαν  το 1999, με τίτλο Μορφές του Μεσσιανικού. Το τελευταίο έργο του Σάββα Μιχαήλ, το Γκόλεμ ή Περί υποκειμένου και άλλων φαντασμάτων (2010) αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα αυτής της άθεης θρησκευτικής και εβραιο-μαρξιστικής προσέγγισης. Πρόκειται για μια συλλογή από δοκίμια που αφορούν όχι μόνο το Γκόλεμ αλλά επίσης τον  Κάφκα, τον Χαίλντερλιν, τον Λακάν, τον Φιλίπ Λακού-Λαμπάρτ, τον Χέγκελ, τον Μαρξ και κάποιους σύγχρονους Έλληνες ποιητές όπως ο Ανδρέας Εμπειρίκος. Η λογική συνοχή του βιβλίου  αποδίδεται με τρόπο αρκετά ασυνήθιστο, καθότι ο συγγραφέας συνδέει, δομεί και συγχωνεύει τον εβραϊκό μυστικισμό, την ελληνική και παγκόσμια λογοτεχνία και τον επαναστατικό μαρξισμό.

Ο Σάββας Μιχαήλ δεν έκρυψε ποτέ τις αντιφασιστικές πεποιθήσεις του, και δεν σταμάτησε  τα τελευταία χρόνια να καταγγέλλει την ολέθρια δράση της νεοναζιστικής οργάνωσης «Χρυσή Αυγή» -που θα έπρεπε να ονομάζεται «Αιματοβαμμένο ηλιοβασίλεμα». Ωστόσο, το 2009, η οργάνωση που υποστηρίζει με φανατισμό την κληρονομιά του Τρίτου Ράιχ, παρουσίασε στην Ελληνική Δικαιοσύνη, μια μήνυση-καταγγελία εναντίον ενός μεγάλου αριθμού  προσωπικοτήτων από διαφορετικά ρεύματα της Αριστεράς και της άκρας Αριστεράς. Με απόφαση του εισαγγελέα –του διορισμένου από την  νεο-φιλελεύθερη δεξιά  κυβέρνηση– η  αστυνομία κάλεσε το 2012 τα πρόσωπα αυτά για ανάκριση.

Όλοι, με κοινή απόφασή τους, αρνήθηκαν να παρουσιαστούν, αλλά έστειλαν διά της νομικής οδού  υπεύθυνες δηλώσεις αντικρούοντας τις κατηγορίες. Μετά την εξέταση των στοιχείων των κατηγορουμένων, ο Εισαγγελέας αποφάσισε να παραπέμψει στο δικαστήριο δύο από αυτούς τους ανθρώπους: τον Σάββα Μιχαήλ και τον πρώην πρύτανη του Πολυτεχνείου, Κωνσταντίνο Μουτζούρη που κατηγορείται ότι βοήθησε το Indymedia -ένα  εναλλακτικό  μέσο κοινωνικής δικτύωσης- να χρησιμοποιήσει τις εγκαταστάσεις του Πανεπιστημίου  για τις εκπομπές του. Ο Σάββας Μιχαήλ είχε  κατηγορηθεί για «δυσφήμιση» κατά των νεοναζί – επειδή τους αποκάλεσε εγκληματίες,«υποκινητές της  βίας», γιατί απηύθυνε κάλεσμα πάλης εναντίον του φασισμού και «της απειλής της κοινωνικής ειρήνης», σε ένα φυλλάδιο διαμαρτυρίας εναντίον της Χρυσής Αυγής. Εν τω μεταξύ, οι  Έλληνες νεοναζί ηγούνται μιας φρενήρους αντισημιτικής εκστρατείας κατά του Σάββα Μιχαήλ, καταγγέλλοντάς τον ως «πράκτορα της παγκόσμιας εβραϊκής συνωμοσίας κατά του ελληνικού έθνους, που θέλει να προκαλέσει   εμφύλιο πόλεμο και να εγκαθιδρύσει  ένα εβραιο-μπολσεβίκικο καθεστώς». Παράξενο, έχουμε την εντύπωση ότι κάπου το έχουμε ξανακούσει …

Η υπόθεση αυτή προκάλεσε πολλές διαμαρτυρίες στην Ελλάδα και την Ευρώπη, αλλά παρόλα αυτά η απόφαση θα κριθεί την προβλεπόμενη  ημερομηνία, στις 3  Σεπτεμβρίου  2013.

Το διακύβευμα είναι σημαντικό: Πέραν των άδικα κατηγορουμένων προσώπων πρόκειται να μάθουμε  εάν στο μέλλον θα υπάρξει  στην Ελλάδα, ελευθερία έκφρασης των φασιστικών ιδεών. Η υπόθεση αυτή απεικονίζει όχι μόνο το απερίγραπτο θράσος των «κυρίων» της «Χρυσής Αυγής», αλλά και την όλο και πιο ορατή  συνενοχή και συνεργασία  της σημερινής ελληνικής κυβέρνησης, του Αντώνη Σαμαρά, με τους Έλληνες φασίστες. Αρκετοί υπουργοί αυτής της όλο και πιο αυταρχικής και καταπιεστικής  κυβέρνησης, προέρχονται από την άκρα δεξιά: ο σύμβουλος του σημερινού υπουργού Δικαιοσύνης, Κωτούλας, είναι ο συγγραφέας ενός εγχειριδίου που πραγματεύεται την άρνηση του Ολοκαυτώματος  προς τιμήν του Τρίτου Ράιχ, και ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος, ο βουλευτής Μάκης Βορίδης, πρώην Γενικός Γραμματέας της Νεολαίας της ΕΠΕΝ, του κόμματος, το οποίο είχε ιδρύσει μέσα από τη φυλακή ο έγκλειστος επικεφαλής της Χούντας των Συνταγματαρχών Γεώργιος Παπαδόπουλος (1967-1974),  δήλωσε ότι είναι φίλος του Jean-Marie Le Pen.

Επιπλέον, η πρόσφατη απόφαση του Αντώνη Σαμαρά να κλείσει  με το «έτσι θέλω» την ΕΡΤ, τον ελληνικό δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα, κόβοντας το σήμα από τους πομπούς του –μια απόφαση που προκάλεσε κυβερνητική κρίση, με την αποχώρηση του κόμματος της Δημοκρατικής  Αριστεράς– έτυχε της ένθερμης υποστήριξης της  Χρυσής Αυγής..

Στις 3 Σεπτεμβρίου, θα μάθουμε εάν ο αντισημιτισμός νομιμοποιείται στην Ελλάδα ή αν εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμη κάποιες δημοκρατικές εγγυήσεις.

Πηγή: blogs.mediapart.fr, Red NoteBook


Προσθήκη: Συνέντευξη του Σάββα Μιχαήλ στη Νόρα Ράλλη

Τα αίτια για την εμφάνιση της Χρυσής Αυγής και οι τρόποι αντιμετώπισής της γίνονται αφετηρία για μια συζήτηση που ξεκινά από ένα βιβλίο, αγκαλιάζει πρόσφατα φαινόμενα στην ελληνική πολιτική ζωή και φτάνει μέχρι τον Εμπειρίκο και την ψυχανάλυση της μετεμφυλιακής Ελλάδας

Ο Πυθαγόρας έλεγε πως «ή πρέπει να σιωπήσεις ή κάτι καλύτερο να πεις απ’ τη σιωπή». Από την άλλη, η φράση «σώζειν τα φαινόμενα» και οι παραλλαγές της αποδίδονται, σύμφωνα με την παράδοση, στον Πλάτωνα (που είχε επηρεαστεί βαθιά από τη σχολή του Πυθαγόρα), ο οποίος υποδείκνυε να ερμηνεύονται οι τροχιές των πλανητών με βάση το αξίωμα ότι η μόνη επιτρεπτή κίνηση στον ουρανό είναι η ομαλή κυκλική. Οπότε και δεν θα υπήρχε θεωρητικό πρόβλημα πλέον, σε σχέση με τα παρατηρούμενα φαινόμενα. Τον 21ο αιώνα, ο Σάββας Μιχαήλ αρνείται τη γραμμική εξέλιξη της ιστορίας και παίρνει θέση απέναντι στη Χρυσή Αυγή. «Το διακύβευμα δεν είναι απλώς η δημοκρατία, είναι η ίδια η ζωή!» τονίζει τόσο με την πορεία του όσο και με τη ζωή του. Διαγράφει λοιπόν τη δική του ξεχωριστή τροχιά και δεν τον απασχολεί διόλου το «σώζειν τα φαινόμενα». Διότι γνωρίζει πως η φρίκη, η τρομοκράτηση και η επανάληψη –ακόμη και υπό μορφή παρωδίας– ανθρωπομορφικών ιστορικών τερατουργημάτων, μόνο με τη σιωπή δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί. Και σίγουρα ο ίδιος έχει κάτι καλύτερο να πει απ’ τη σιωπή. Το έκανε με το καινούριο του βιβλίο Η φρίκη μιας παρωδίας: Τρεις ομιλίες για τη Χρυσή Αυγή που κυκλοφόρησε από την Άγρα. Και όπως σχολίασε στον ΧΡΟΝΟ: «Η επανάληψη της ιστορικής τραγωδίας ως φάρσας δεν έχει τίποτα το καθησυχαστικό. Η φάρσα δεν καταργεί την τραγωδία. Η παρωδία δεν ακυρώνει τη φρίκη».

Και πώς θα μπορούσε κανείς να επιχειρηματολογήσει για το αντίθετο, όταν μια κουλτούρα που ισοδυναμεί με βαρβαρότητα φαίνεται να επεκτείνει όλο και περισσότερο τα κοινωνικά της σύνορα. Και όλα αυτά στις αρχές του 21ου αιώνα.

Ναι, μα «ο χρόνος βγήκε έξω απ’ τους αρμούς του» διευκρινίζει ο Σάββας Μιχαήλ, ενθυμούμενος τον Άμλετ, θέλοντας να τονίσει πως η παρούσα –η χειρότερη στην ιστορία– παγκόσμια συστημική κρίση «φαίνεται να εξαρθρώνει σε όλες του τις διαστάσεις τον ιστορικό, κοινωνικό και υπαρξιακό χρόνο».

Ο Σαμπεθάι Μάτσας, ευρύτατα γνωστός με το ψευδώνυμο Σάββας Μιχαήλ, σπούδασε γιατρός, ειδικεύτηκε στον καρκίνο και δούλεψε σε μεγάλα νοσοκομεία αλλά παράλληλα αφιέρωσε τη ζωή του στην εξερεύνηση και τη θεραπεία των πληγών της κοινωνίας. Τροτσκιστής, μέλος και παλιότερα γραμματέας του Εργατικού Επαναστατικού Κόμματος (Ε.Ε.Κ.) ανέπτυξε διεθνή και ενεργό πολιτική δράση στον χώρο της Αριστεράς, όχι όμως από την ασφάλεια του γραφείου του. Αντίθετα, βρισκόταν σχεδόν πάντα στην καρδιά των γεγονότων ως ακτιβιστής σπεύδοντας από τη βομβαρδισμένη Γιουγκοσλαβία ώς τις διαδηλώσεις στην Ελλάδα, συχνά μαζί με τη σύζυγό του Κατερίνα Μάτσα, γνωστή ψυχίατρο και επιστημονικά υπεύθυνη της κοινότητας του 18 ΑΝΩ. Προσωπικός φίλος πολλών διανοητών με ριζοσπαστική σκέψη όπως ο Τάρικ Άλι ή ο Αλαίν Μπαντιού, έχει επιπλέον μεταφράσει σημαντικά έργα πολιτικού στοχασμού (Μαρξ, Ένγκελς, Νόαμ Τσόμσκι, Έντουαρντ Σαΐντ, Μπαντιού, Άλι κ.ά.), ενώ είναι και ο ίδιος συγγραφέας, ειδικός στην ιστορία και την κριτική της λογοτεχνίας, έχοντας μάλιστα αναδειχτεί σε έναν από τους πλέον ενδιαφέροντες μελετητές του Ανδρέα Εμπειρίκου. Εκρηκτικός και πληθωρικός, διανοούμενος με απίστευτες γνώσεις σε πολλά επίπεδα, κάνει χρήση όλων όσα γνωρίζει για να δικαιώσει τα πιστεύω μέσα από τον αγώνα του, σε κάθε γωνιά του πλανήτη, όπου κι αν βρεθεί.

Η Φρίκη μιας παρωδίας, το πιο πρόσφατο έργο του, αποτελείται από τρία σύντομα δοκίμια βασισμένα σε τρεις ομιλίες που έγιναν σε αντιφασιστικές εκδηλώσεις τον Δεκέμβριο του 2012 στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Αυτό το βιβλιαράκι είναι η απόδειξη πως δεν μπορείς να χωρίσεις, χωρίς να τον χάσεις, τον ποιητή από τον ψυχαναλυτή, ή τον ψυχαναλυτή από τον υπερρεαλιστή, ή τον ποιητή ψυχαναλυτή από τον οραματιστή τής άνευ ορίων, άνευ όρων και άνευ τάξεων, ελευθερίας, ερωτικής και πανανθρώπινης. Αυτήν υπηρετεί ο Σάββας Μιχαήλ. Και γι’ αυτήν μίλησε στον ΧΡΟΝΟ.


— Πώς εξηγείτε ότι στη σημερινή Ελλάδα, μια χώρα με αναρίθμητα θύματα και αγώνες κατά του φασισμού, εκτινάσσεται εκλογικά, και όχι μόνον, ένα ακραιφνές ναζιστικό μόρφωμα σαν τη Χρυσή Αυγή;

Κινητήρια δύναμη βέβαια είναι η παγκόσμια συστημική κρίση του καπιταλισμού που ξεπερνάει κι εκείνην της δεκαετίας του 1930. Η κρίση της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης ξεκίνησε από την Αμερική, με την Ευρώπη να γίνεται σύντομα το επίκεντρό της και την Ελλάδα να είναι ο «αδύναμος κρίκος» της ευρωπαϊκής αλυσίδας που έσπασε πρώτος, βυθίζοντας τον λαό της στον εφιάλτη των μνημονίων, στην τραγωδία της μαζικής ανεργίας και της εξαθλίωσης. Η δημιουργία, σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, ενός ωκεανού ανθρωπίνων υπάρξεων χωρίς στοιχειώδεις όρους ύπαρξης, η απαξίωση του δικομματικού διεφθαρμένου αστικού κοινοβουλευτικού συστήματος με το οποίο κυβερνήθηκε η χώρα μετά την κατάρρευση της χουντικής δικτατορίας, η κοινωνική ερείπωση προκαλούν πολιτική πόλωση: από τη μια, στροφή προς τα αριστερά, γεγονός που εκτίναξε εκλογικά τον ΣΥ.ΡΙΖ.Α., αλλά, από την άλλη, αποπροσανατολισμό ενός μέρους της κοινωνικής απόγνωσης με στροφή προς τη ναζιστική συμμορία της Χρυσής Αυγής που παριστάνει την «αντισυστημική». Το τελευταίο φαινόμενο δεν είναι κάποια αυτόματη, αυθόρμητη διαδικασία. Έχει τη στήριξη ενός τμήματος του μεγάλου κεφαλαίου (π.χ. εφοπλιστών) και την προστασία των μηχανισμών της κλυδωνιζόμενης κρατικής και κυβερνητικής εξουσίας.


— Είδαμε να εκτυλίσσεται μια σειρά επεισοδίων σχετικά με την κατάθεση του αντιρατσιστικού νομοσχεδίου, θέμα που κατά πολλούς έβαλε σε δοκιμασία τις σχέσεις συνεργασίας της τριμελούς ελληνικής κυβέρνησης. Ποιο θεωρείτε ότι είναι το διακύβευμα στην περίπτωση αυτή και γιατί τόση διαμάχη στο κυβερνών σχήμα; 

Θα πρέπει πρώτα πρώτα να διαχωρίσουμε τη φαγωμάρα στους κόλπους της τρικομματικής κυβέρνησης Σαμαρά από τις επιφυλάξεις που εκφράζουν διάφοροι χώροι κι αγωνιστές της Αριστεράς που γνωρίζουν πώς έχει χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν, παλιότερο και πρόσφατο, η υποτιθέμενη «αντιρατσιστική» κι «αντιφασιστική» νομοθεσία, η οποία αφήνει ουσιαστικά αλώβητους τους φασίστες για να γίνει όπλο καταστολής του εργατικού και λαϊκού κινήματος, των κομμουνιστών, των αριστερών, των αναρχικών κ.λπ. Ο φασισμός καταπολεμάται χτυπώντας την κοινωνική ρίζα του, με λαϊκή κινητοποίηση και οργάνωση για μια πραγματική διέξοδο από την κρίση και το σύστημα που τη γεννά, όχι με νομοθετικά μαγειρέματα των κρατούντων στη Βουλή. Πάντως, το ζήτημα τέτοιων νομοσχεδίων πρέπει να αντιμετωπίζεται κάθε φορά συγκεκριμένα, από άποψη τακτικής, και λαμβάνοντας υπόψη τις αντιφασιστικές ευαισθησίες του λαού. Η κυβερνώσα Δεξιά του Σαμαρά, του Βορίδη και του Φαήλου Κρανιδιώτη θέλει να συνεχίσει να κρατά τα ηνία της εξουσίας ενσωματώνοντας τους ψηφοφόρους και τη ρατσιστική ατζέντα της ναζιστικής Χρυσής Αυγής. Κάτι ανάλογο γινόταν στη Γερμανία, στις αρχές της δεκαετίας του ’30, όταν η παραδοσιακή εθνικιστική-μιλιταριστική Δεξιά, για να σταθεροποιηθεί, έκανε ανοίγματα και συμμαχίες με τους ναζί μέχρι να χάσει τελικά κάθε έλεγχο. Από την άλλη, το υπόλειμμα μεταλλαγμένου ΠΑ.ΣΟ.Κ. του Βενιζέλου και η ΔΗΜ.ΑΡ. του Κουβέλη, που λέει «παρών» στα μνημόνια, συνειδητοποιούν με φρίκη πως κινδυνεύουν να μην ξαναδούν Βουλή. Επιχειρούν να βρουν άλλοθι κι επιβίωση με «αντιρατσιστικά» νομοσχέδια, τη στιγμή που συμμετέχουν και συνεργούν σε μια κυβέρνηση και μια πολιτική που πριμοδοτεί τη Χρυσή Αυγή.


— Το ντοκιμαντέρ του Κώστα Βάκκα Ταξισυνειδησία που περιγράφει τη συνδικαλιστική δράση και τη συμβολή των Ελλήνων μεταναστών στην Αμερική στις αρχές του 20ού αιώνα προβλήθηκε στη Νέα Υόρκη και προκάλεσε την αντίδραση των εκεί μελών νεοναζιστικών μορφωμάτων, οι οποίοι μάλιστα προκάλεσαν όχι μόνο φραστικά επεισόδια αλλά και διαπληκτισμούς, φωνάζοντας «Κουμμούνια, θα πεθάνετε!». Είχαμε δηλαδή μια ξεκάθαρη επιστροφή σε εμφυλιοπολεμικά ακροδεξιά συνθήματα. Το γεγονός αυτό, συνδυασμένο με το προ ενός έτους αντίστοιχο «τηλεοπτικό» επεισόδιο με στόχο τις βουλευτές Λιάνα Κανέλλη και Ρένα Δούρου, τι υποδηλώνει; 

Διαχρονικά γνωρίσματα του κάθε φασισμού, μαζί με τον αντισημιτισμό και τον ρατσισμό, είναι ο αντικομμουνισμός και οι επιθέσεις στο εργατικό κίνημα. Στην ελληνική περίπτωση δεν πρέπει να ξεχνάμε το μέγα συμβάν που σημάδεψε τη νεότερη Ιστορία της: την αντιφασιστική Αντίσταση και τον Εμφύλιο που την ακολούθησε – τη χαμένη επανάσταση του 1941-49. Όπως τονίζεται στο βιβλίο μου, ποτέ δεν επιτελέστηκε στην Ελλάδα αυτό που οι ψυχαναλυτές ονομάζουν εργασία του πένθους. Το πένθος για τον Εμφύλιο απαγορεύτηκε μετεμφυλιοπολεμικά από τους νικητές αλλά και από τους πολιτικά υπεύθυνους για τη λαϊκή ήττα. Στη μεταπολίτευση βάλανε και την ταφόπλακα με την τάχα αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης και το υποτιθέμενο «κάψιμο των φακέλων». Οι νεκροί κλείστηκαν σε μια κρύπτη από όπου κατά καιρούς βγαίνουν τα φαντάσματά τους. Όπως γράφω: «και τώρα ακόμα η κρύπτη ανοίγει και βγάζει αδικοχαμένα θύματα, άγνωστους ήρωες, αλλά και ταγματασφαλίτες, γερμανοτσολιάδες, χίτες, Τσαούς Αντώνηδες και συνεργάτες των ναζιστών. Το αίσχος της Χρυσής Αυγής δεν αφήνει αμφιβολία περί τούτου».


— Ήθος σφυρηλατημένο από την προπαγάνδα, σκέψη δομημένη σύμφωνα με τα αξιώματα της ιδεολογίας και μια ταυτότητα συγκροτημένη από την ιστορία μόνο της ομάδας στην οποία εκείνος ανήκει…» γράφει η Χάννα Άρεντ στο βιβλίο της για την κοινοτοπία του κακού (Ο Άιχμαν στην Ιερουσαλήμ). Αυτό είναι πράγματι το προφίλ ενός νεοναζιστή;

Ο νεοναζιστής δεν έχει προφίλ. Ο μαυροφορεμένος κουρεμένος εν χρω «φουσκωτός» και τις άναρθρες κραυγές «εγέρθητος» είναι μια κακότεχνη μάσκα που επιχειρεί να κρύψει, ουσιαστικά να συγκαλύψει, το υπαρκτό κι οδυνηρό κενό, την κρίση υποκειμενοποίησης που γεννά η διάλυση του κοινωνικού ιστού.


— Από τη Χάννα Άρεντ να περάσουμε στον Ανδρέα Εμπειρίκο, πάνω στην ίδια θεματική όμως. Κάποια στιγμή ο Ανδρέας Εμπειρίκος διακόπτει, στο πιο κρίσιμο σημείο ίσως, την αφήγηση του Μεγάλου Ανατολικού, τη στιγμή που αυτός αντιμετωπίζει τον Κυκλώνα, τη Μεγάλη Δοκιμασία, την απειλή του ναυαγίου, για να απευθυνθεί σε εκείνους ακριβώς στο έργο των οποίων αναγνωρίζει τις δυνάμεις αντίστασης και άρνησης της παρούσας παρακμής, αλλά και την ταυτότητα του δικού του έργου, γράφοντας: «Μεταλλωρύχοι, ψυχοαναλυταί και ποιηταί της δράσεως και του λόγου, όσοι δεν περιορίζεσθε εις έστω και ωραία φληναφήματα της παρακμής, της “ντεκαντέντζας”, χειρώνακτες και πνευματικοί, εργάται απάντων των εγκάτων, σύντροφοι, συνοδοιπόροι, συνερασταί και αδελφοί εν όπλοις...». Το σχόλιό σας για την επικαιρότητα αυτών των λόγων.

Αυτά τα λόγια του Εμπειρίκου είναι πύρινα. Πύρινα και βαθιά αληθινά. Η τριπλή αναφορά στους μεταλλωρύχους, τους ψυχαναλυτές, τους ποιητές του λόγου και της δράσης δίνει τις συντεταγμένες και το στίγμα της εμπειρίκειας ποντοπορίας μέσα στον αιώνα που πέρασε, τη γραμμή πλεύσης του προς την επόμενη χιλιετία. Οι τρεις ομόκεντροι κύκλοι ανθρώπων και έργων συναπαρτίζουν και την ιδιαίτερη ταυτότητα του Ανδρέα Εμπειρίκου: ποιητής, ψυχαναλυτής, οραματιστής της καθολικής απελευθέρωσης του έρωτα και της ανθρωπότητας. Δεν πρόκειται για τρεις ξεχωριστές πλευρές που στέκονται η μία πλάι ή απέναντι στην άλλη. Υπάρχει αλληλοπεριχώρησή τους σε μια ενιαία, αδιαίρετη, ζωντανή, ασπαίρουσα ολότητα.

Ακριβώς έτσι είναι τα πράγματα και σήμερα. Δεν μπορείς να διαχωρίσεις τις ιδέες σου από τις πράξεις σου, να θεωρείσαι αριστερός και να συμμετέχεις σε μνημονιακές πολιτικές ή να λογίζεσαι ποιητής και να τραγουδάς χιτλερικά άσματα. Και η ίδια η κρίση είναι αυτή που ξαναφέρνει την αλήθεια του Εμπειρίκου στο προσκήνιο. Εκείνο που κρίνει τον καθένα μας, κάθε οργάνωση, μέτωπο ή πρωτοβουλία, είναι η ίδια η κρίση. Ή θα ανοίξουμε μια επαναστατική διέξοδο από τα ερείπια του συστήματος που απειλούν να μας θάψουν ή θα ανακυκλώνουμε, μόνοι ή «μετωπικά», τα αδιέξοδα και θα επιταχύνεται ο κατήφορος στη βαρβαρότητα. Πιθανόν, ως γνωστόν, οι αγαθές προθέσεις να οδηγούν στην κόλαση. Σίγουρα πάντως, στην κόλαση οδηγούν οι προθέσεις που μεταμφιέζονται σε αγαθές.


— Γιατρός (ψυχαναλυτής) και ποιητής ο Εμπειρίκος, γιατρός και διανοούμενος και ποιητής και εσείς…

Στον Εμπειρίκο υπάρχει έντονη η τάση που χαρακτηρίζει τον μοντερνισμό να γκρεμίζει τα τείχη ανάμεσα στα είδη του λόγου και να δίνει έκφραση στα βαθύτερα ρεύματα της μεταβατικής μας εποχής: την απαίτηση της ιστορικής ανάπτυξης για μια νέα σχέση ανάμεσα στην επιστήμη και την τέχνη, για μια υπέρβαση των ορίων ανάμεσα στους διάφορους χώρους της κουλτούρας, ανάμεσα στην ίδια την κουλτούρα και την καθημερινή ζωή. Είναι τραγικό για την πορεία της ψυχανάλυσης και των πνευματικών πραγμάτων στην Ελλάδα ότι ο Ανδρέας Εμπειρίκος υποχρεώθηκε τον Απρίλη του 1951, κάτω από την πίεση των αντιδραστικών «ελληνοχριστιανικών», κρατικών και πανεπιστημιακών κατεστημένων της μετεμφυλιοπολεμικής περιόδου, να διακόψει την κλινική ψυχαναλυτική πρακτική του. Το πλήγμα αυτό ήρθε να συμπληρώσει το άλλο βαθύτατο τραύμα που υπέστη ο Εμπειρίκος το 1944, όταν σύρθηκε από τη σταλινική Ο.Π.Λ.Α. στα Κρώρα και υπέφερε, εντελώς αθώος, από εκείνους που υποτίθεται συμμερίζονταν μαζί του το όραμα της κομμουνιστικής απελευθέρωσης... Όσον αφορά εμένα, θα χρησιμοποιήσω αυτό που είχα πει και στα μικρόφωνα της ραδιοφωνικής σας εκπομπής, κυρία Ράλλη, τα λόγια του Μπρεχτ: έφοδος στον ουρανό!


— Στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου σας αναφέρεστε στην καίρια επισήμανση του Εμμανουέλ Λεβινάς ότι με τον ναζισμό, το διακύβευμα δεν είναι απλώς η δημοκρατία και ο κοινοβουλευτισμός, αλλά το ίδιο το ανθρώπινο μέσα στον άνθρωπο. Ώσπου να φτάσουμε στο «υπάνθρωπο». Πόσο νομίζετε ότι οι έννοιες αυτές έχουν διαπεράσει τον ιδεολογικό κορμό, τον ηγετικό πυρήνα αλλά και τους ψηφοφόρους της Χρυσής Αυγής;

Πρώτον, ο «ιδεολογικός» κορμός και ο ηγετικός πυρήνας της ναζιστικής συμμορίας δεν ταυτίζονται με τους ψηφοφόρους της Χρυσής Αυγής, τουλάχιστον την πλειοψηφία τους. Η τελευταία γίνεται, στις σημερινές συνθήκες της κρίσης, αντικείμενο εκμετάλλευσης και στόχος χειραγώγησης από τις δυνάμεις που βρίσκονται πίσω από τον αρχηγίσκο που παριστάνει τον φίρερ, τους κασιδιαροπαναγιωταροκαιάδες του και την καρικατούρα ιδεολογίας, μια βαλκανική παρωδία φρίκης του Τρίτου Ράιχ. Μια καρικατούρα και μια παρωδία δεν παύουν, κάτω από ορισμένους όρους, να είναι και εξαιρετικά επικίνδυνες, στον βαθμό που δεν γίνεται ορατή και πειστική μια εναλλακτική λύση και προοπτική αληθινά αντισυστημική, επαναστατική, αυθεντικά σοσιαλιστική. Το δίλημμα που έχει θέσει πριν από έναν αιώνα η Ρόζα Λούξεμπουργκ «Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» είναι όσο ποτέ επίκαιρο. Στις μέρες μας μπορεί να διατυπωθεί και ως εξής: «Ή καθολική ανθρώπινη χειραφέτηση ή καθολική εξολόθρευση του ανθρώπινου μέσα στον άνθρωπο».


— Τι προτείνετε να γίνει άμεσα;

Το τρίπτυχο: ενιαίο μέτωπο του εργατικού-λαϊκού κινήματος και των οργανώσεών του κατά του φασισμού, δίκτυα κοινωνικής αλληλεγγύης, λαϊκή αυτοοργάνωση συμπεριλαμβανομένης και της οργάνωσης εργατικής-λαϊκής αυτοάμυνας ενάντια στον ναζιστικό γκανγκστερισμό.

Πηγή: Χρόνος

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρουσιάστηκε σφάλμα σε αυτό το gadget